Niedawno wpadła mi do ręki książka „Meandry myśli filozoficznej” Wiesława Dyka, gdzie natrafiłem na perełkę – tekst klątwy rzuconej przez rabina gminy żydowskiej Amsterdamu na filozofa Barucha Spinozę. Postanowiłem to zestawić „z okrutnymi prześladowaniami” Galileusza przez Kościół Katolicki. Tak się składa, że Galileusz i Spinoza byli niemal rówieśnikami i jeden pisał w „postępowej” protestanckiej Holandii a drugi w „obskuranckiej” katolickiej Italii.
W obiegowej opinii publicznej przeważa sfabrykowany przez wrogów Kościoła rzymskokatolickiego w czasach Oświecenia pogląd, że Kościół ten prześladował Galileusza za głoszenie teorii heliocentrycznej a tym samym przeciwstawiał się rozwojowi nauki i w ogóle był obskurancki i zacofany. Jednak rzeczywistość była całkiem inna, każdy z nas chciałby być tak prześladowany- obdarzony przyjaźnią dwóch papieży, otrzymywał wynagrodzenie i zaszczyty od obu, podobnie jego nieślubne dzieci, na czas procesu przed Świętą Inkwizycją zamieszkał w apartamencie gdy normą było zamykanie podsądnych w celi. Drugiego papieża, który jeszcze jako kardynał nim się zajmował i opiekował w jednym ze swoich dzieł obraził. Sąd inkwizycyjny rozpatrywał jego sprawę dwa razy. Za pierwszym razem zakazał mu zajmowanie się sprawami teologicznymi i przedstawiania teorii heliocentrycznej jako faktu, ale mógł głosić, że jest to teoria.
(wikipedia: kardynał Maffeo Barberini, przyszły papież Urban VIII, zalecił Galileuszowi większą rozwagę i niewykraczanie poza argumenty, którymi posługiwali się Ptolemeusz i Kopernik, oraz aby nie wykraczał poza fizykę i matematykę, ponieważ tłumaczenie Pisma jest zastrzeżone dla teologów. Kardynał napisał, że teoria kopernikańska może być prawdziwa, lecz dopóki nie zostanie udowodniona, nie może być używana do interpretacji Pisma.)
Jednak Galileusz złamał zobowiązanie i wyraźnie prowokował Barberiniego a nawet go obraził. Podczas drugiej rozprawy przedstawił tylko jeden i to nieprawdziwy dowód na krążenie Ziemi dookoła Słońca. W efekcie został skazany, ale nie za herezję, ale za złamanie zakazu głoszenia teorii heliocentrycznej jako faktu. O karze tak pisze wikipedia:
Galileuszowi zakazano nauczania o heliocentryzmie. 22 czerwca 1633 roku ….Klęcząc w obecności dziesięciu sędziów, wysłuchał wyroku. Trybunał Rzymskiej Inkwizycji stosunkiem głosów 7 do 3, początkowo skazał 69-letniego wówczas uczonego na dożywotni areszt domowy, jednak ostatecznie wyrok złagodzono do 3 lat więzienia, który spędził najpierw w willi Medyceuszów w Pincio, następnie przeniósł się jako gość do pałacu arcybiskupiego w Siennie, by ostatecznie zamieszkać w willi Arcetri „Il gioiello” („Perła”). W czasie pobytu w niej był odwiedzany zarówno przez naukowców, jak i przez dostojników kościelnych, z którymi prowadził dysputy. Ostatecznie zakaz opuszczania willi został mu uchylony. Drugą częścią kary Galileusza było cotygodniowe odmawianie siedmiu psalmów pokutnych przez trzy lata, co czynił nadal po jej zakończeniu z własnej woli. Jednak do końca życia Galileusz pozostawał pod nadzorem Inkwizycji, a miejsce zamieszkania mógł zmieniać jedynie za jej zgodą Uczony w czasie procesu wyrecytował formułę odwołującą i przeklinającą swoje „błędy”, określającą je jako „obrzydliwe”
Polecam przeczytanie „10 faktów w sprawie Galileusza” Tomasza Adamskiego. Przytoczę tylko trzy:
1. Najżywiej protestujące i domagające się kary wobec naukowca za jego sprzeciw wobec Arystotelesa i Ptolemeusza było środowisko akademickie, uniwersyteckie. W 1624 roku parlament paryski podarł tezy zwolenników Galileusza, a ich autorów wygnał ze stolicy Francji. Zabronił też nauczania takich treści pod karą śmierci. Sam Kartezjusz głośno sprzeciwiał się temu systemowi. A zatem podział na świat naukowy stojący w obronie Galileusza i Kościół, który go ukarał jest kompletnie nieprawdziwy.
4. Późniejszy sędzia Galileusza – papież Urban VIII napisał w 1620 roku (czyli już po wyroku inkwizycyjnym) na cześć naukowca odę wysławiającą jego wiedzę i pęd do prawdy. Zbiegło się to z jego pracami nad dziełem Il saggiatore (Probierz złota), które trzy lata później wydał i zadedykował… Urbanowi VIII.
5. Nieślubne dzieci naukowca – społecznie w tym czasie odrzucane – zostały otoczone troską Kościoła. Obie córki odczuły powołanie do życia zakonnego i wstąpiły do klasztoru, a syn otrzymywał z papieskiego skarbca pieniądze na utrzymanie. Podobną pensję otrzymał później Galileusz.
Jan Paweł II w 1992 roku, po 359 latach, a w 350 rocznicę śmierci uczonego, oficjalnie zrehabilitował Galileusza i powiedział:
Galileusz, człowiek głęboko wierzący, okazał więcej przenikliwości w tej kwestii (interpretacji Pisma) od swych teologów-adwersarzy. Większość teologów nie wyczuwała formalnej różnicy między Pismem Świętym a jego interpretacją, co doprowadziło ich do niewłaściwego przeniesienia w obszar doktryny wiary kwestii należącej de facto do badań naukowych. Ich błąd tkwił w wyobrażeniu, iż nasza znajomość struktury świata fizycznego była w pewien sposób narzucona przez dosłowny sens Pisma Świętego.
Acta Apostolicae Sedis, 85 (1993), s. 772
Baruch Spinoza za poglądy wyrażone w „Traktacie teologiczno-politycznym”, które rozwijał potem w kolejnych traktatach został oskarżony o bluźnierstwo, amoralizm i pychę. Odrzucał wiarę w transcendentnego i osobowego Boga. Według niego Bóg jest elementem rzeczywistości, Bóg nie jest istotą poza światową, ale wyraża się w świecie i zawiera w sobie świat. Rzeczy nie da się wyjaśnić bez Boga i nic nie może istnieć ani być pojete bez Boga. Wprowadził pojęcie substancji, boska substancja jest pierwsza w porządku ontologicznym i idei. Za te poglądy został wyklęty przez amsterdamską gminę żydowską.
Treść klątwy gminy żydowskiej, której przewodził Rabbi Saul Levi Morteira w Amsterdamie z dnia 27 lipca 1656 roku:
„Postanowieniem Aniołów i wolą świętych, wykluczamy, odżegnujemy się, skazujemy na hańbę i wyklinamy Barucha d’Espinozę. Za zgodą Pana Boga Naszego i za aprobatą całej świętej gminy, wobec Świętych Ksiąg Prawa, gdzie jest spisanych 613 przepisów, wypowiadamy przeciw niemu klątwę, którą Jozue przeklął Jerycho i klątwę, którą Eliasz przeklął dziecko, i wszystkie klątwy przypisane przez Prawo. Niech będzie przeklęty w dzień i w nocy, niech będzie przeklęty kiedy się kładzie do snu, i niech będzie przeklęty, kiedy wstaje; niech będzie przeklęty, kiedy wychodzi, i niech będzie przeklęty, kiedy wraca. Oby się spodobało Bogu nie udzielać mu swego przebaczenia. Gniew i złość Pana rozpętają się przeciw temu człowiekowi i zleją na jego głowę wszystkie klątwy przepisane w Księdze Prawa. I Pan wymaże jego imię pod firmamentem niebios, i Pan wygna go na jego zgubę spośród wszystkich plemion Izraela, i obłoży go wszystkimi przekleństwami Niebios przepisanymi w Księdze Prawa. Wy, którzy jesteście wierni Panu Bogu Naszemu, żyjcie wszyscy po dzień dzisiejszy”
Do potępienia przyłączył się kościół kalwiński. Klątwa została zdjęta dopiero w 1927 roku przez rabina Jerozolimy.
Dodaj komentarz