Gibraltar jednym kojarzy się z miejscem katastrofy lotniczej w której zginął generał Sikorski, innym z mitycznymi słupami Herkulesa czyli krańcem świata starożytnego, jeszcze innym z maczugą imperialnej Anglii dominującą nad basenem Morza Śródziemnego (do niedawna potężna baza wojskowa), dla jeszcze innych jest to jątrząca rana na dumie Hiszpanii a obecnie dla wielu jest to atrakcyjne miejsce turystyczne. Z gospodarczego punktu widzenia mamy do czynienia ze swoistą patologią – czterdzieści procent dochodu tego terytorium zamorskiego Wielkiej Brytanii pochodzi z hazardu, jest tam też jedna z największych szarych stref ekonomicznych – miejsce szemranych interesów. Ale z poziomu odwiedzającego to terytorium turysty tego się nie dostrzega.
Otrzymuję klucze do Gibraltaru (1997 rok) O Gibraltarze wspominałem już pisząc post o Kadyksie, odsyłam do jego zapisów odnośnie kwestii dotyczącej starożytności, między innymi gdzie mogły się znajdować Słupy Herkulesa oraz wojny o tak zwaną sukcesję hiszpańską. Gibraltar to półwysep o powierzchni 6 kilometrów kwadratowych na którym znajduje się potężna wapienna skała o wysokości ponad 400 metrów zajmująca połowę powierzchni półwyspu. W miejscu gdzie wcześniej był wąski przesmyk łączący półwysep ze stałym lądem, prostopadle do niego zbudowano pas startowy lotniska. Usypano go z urobku wydobytego podczas drążenia tuneli do celów wojskowych w skale gibraltarskiej. Z tego właśnie lotniska (tylko wtedy jeszcze dużo mniejszego) w dniu 4 lipca 1943 roku wystartował samolot pilotowany przez czeskiego pilota z generałem Sikorskim na pokładzie, samolot ten spadł tuż po starcie do zatoki. Razem z generałem zginęło 16 osób, uratował się jedynie pilot. Na cyplu półwyspu Europa Point znajduje się pomnik poświęcony generałowi Sikorskiemu. Brytyjczycy mimo upływu więcej niż 50 lat od katastrofy ciągle odmawiają odtajnienia dokumentów związanych z katastrofą. W Internecie jest mnóstwo materiałów na ten temat a w 1984 Poręba nakręcił film o katastrofie. Przypomnę tylko, że istnieje pojęcie „perfidny Albion”.
Sikorski w Gibraltarze zdjęcie z Internetu
Pomnik poświęcony Sikorskiemu na cyplu Europa point . zdjęcie z Internetu
Polska wymowa utrudnia zrozumienie nazwy Gibraltar (dżiblartar po angielsku). Nazwa pochodzi od arabskiego zdobywcy tego miejsca Tarika a dżebel po arabsku znaczy góra. Stąd Arabowie mający na swoich usługach Maurów rozpoczęli podbój Hiszpanii. Podbój i późniejsza rekonkwista obecnie są opisywane na nowo jako równie uprawnione. Czekam kiedy pomniki Izabeli Katolickiej będą obalane i burzone. Obecnie rządzący sojusz socjalistów i komunistów jest na dobrej drodze do uczynienia tego. Hiszpanie stosunkowo wcześnie pierwszy raz odzyskali Gibraltar w 1309, aby niedługo potem utracić go ponownie na około sto pięćdziesiąt lat (ostateczne przejęcie w 1462r). Tu warto zatrzymać się na chwilę nad wydawałoby się drobną sprawą. Po odzyskaniu Gibraltaru dwa potężne hiszpańskie rody spierały się o panowanie nad strategicznym miejscem i musiała interweniować królowa Izabela przejmując Gibraltar na własność korony hiszpańskiej. W tym samym czasie polscy królowie rozdawali królewszczyzny magnatom. Po Jagiellonach Polska zaczęła się chylić ku upadkowi gdy tymczasem XV, XVI i XVII wiek do czasu wojny o sukcesję hiszpańską (1702 – 13)był szczytem potęgi hiszpańskiej, jedynie złoto i srebro płynące z Nowego Świata szerokim strumieniem w drugiej połowie siedemnastego wieku rozleniwiło Hiszpanów tak, że z podmiotu stali się przedmiotem w polityce europejskiej. Nieudolny a nawet chory umysłowo król, brak następcy, brak wojska, pusty skarb, leniwa i bogacąca się szlachta (coś to nam przypomina) to wszystko spowodowało, że w 1698 roku Anglia, Holandia i Francja podpisały w Hadze traktat rozbiorowy Imperium Hiszpańskiego. Jednak szybko się pokłócili i wszczęli między sobą wojnę, która częściowo toczyła się na terytorium Hiszpanii. Po dwunastu latach wojny między Francją i jej koalicjantami a Anglią z sojusznikami z Austrii, Holandii, Portugalii Sabaudii doszło do zawarcia pokoju w Utrechcie i podyktowania warunków Hiszpanii. Hiszpania jeszcze szarpała się z Austrią do 1720 roku, ale bez żadnego rezultatu. Podobnie stało się z Rzeczpospolitą w „wojnie północnej” Hiszpania nie tylko utraciła Flandrię i posiadłości włoskie Sycylię, Neapol, Mediolan, ale także rdzenne tereny hiszpańskie Gibraltar i Minorkę. Te dwa ostatnie terytoria zajęła Anglia odpowiednio w w 1704 i 1708 roku a w Utrechcie zabór potwierdzono.
Zdobycie Gibraltaru ,rycina
Oblężenie i blokada Gibraltaru w 1779 roku
Traktat pokojowy w Utrechcie
W kontekście współczesnej walki z rasizmem trzeba nadmienić, że Brytyjczycy uzyskali również w wyniku tej wojny monopol na dostawy niewolników do kolonii. Shame on you. Przejęli również znaczną część francuskiej Kanady. Gwoli ścisłości trzeba dodać, że wojna o sukcesję hiszpańską była toczona w imię zachowania równowagi sił na kontynencie europejskim – tak przedstawia to historiografia angielska. W rezultacie Anglia uzyskała dominację na morzu, dominację handlową i finansową. A wszystko to z powodu bezdennej pychy Króla Słońce, który przy okazji zrujnował Francję co stało się praprzyczyną Rewolucji Francuskiej. Jedynym jego mimowolnym sukcesem było zapoczątkowanie przez jego wnuka Filipa V hiszpańskiej gałęzi dynastii burbońskiej, która do tej pory panuje w Hiszpanii. Ale za bardzo oddaliłem się od Gibraltaru. Hiszpanie jak się wzmocnili dwukrotnie usiłowali bezskutecznie odzyskać Gibraltar. Podczas Wielkiego Oblężenia założyli czteroletnią blokadę i byli niezmiernie blisko, ale nie umieli wykorzystać miażdżącej przewagi napotykając skuteczną i bohaterską obronę. Jeszcze Hitler usiłował kusić Francisco Franco zdobyciem dla Hiszpanii Gibraltaru jeśli tylko Hiszpania przystąpi do wojny po stronie osi. Franco był za mądry żeby na to się zgodzić.
Obraz Bitwa pod Trafalgarem Turnera
W 1805 roku niedaleko Gibraltaru pod Trafalgarem rozegrała się francusko-brytyjska bitwa morska, Admirał Nelson zginął, ale Brytyjczycy wygrali. Polegli zostali pochowani na cmentarzu w Gibraltarze. W czasie II wojny Anglicy niesamowicie ufortyfikowali Skałę, wydrążyli ją jak ser szwajcarski, zgromadzili zapasy na półtoraroczne oblężenie. Niemcy nie odważyli się zaatakować twierdzy. Obecnie większość instalacji wojskowych została zdemontowana a Gibraltar w dobie rakiet i bombowców strategicznych utracił swoje znaczenie. Wielka Brytania przestała być imperium. Ale cierń brytyjski nadal tkwi w obecnie chorym ciele Hiszpanii.
Witamy w kolebce historii
W drodze do miasta przez lotnisko
Widok na Afrykę ze Skały
Na wyprawę do Gibraltaru wybrałem się podczas pobytu z całą rodziną w Figueroli a Andaluzji w 1997 roku. Wynająłem auto i jeździliśmy do Granady, Sewilli, Rondy, Marbelli, Mijas i właśnie Gibraltaru. W tedy nie byliśmy jeszcze w Unii, ale mimo to można było na paszport dostać się do Gibraltaru. Dojechaliśmy do miasteczka widma La Linea de la Concepcione tam zostawiliśmy samochód na parkingu i odbyliśmy prawie godzinny spacer na piechotę do Gibraltaru, oczywiście z przejściem przez pas startowy. Miasto było mało ciekawe i bez wyrazu nie wytrzymywało porównania z San Marino. Rzucało się w oczy mnóstwo sklepów z alkoholem. Na ulicy dominował język hiszpański. Postanowiłem wybrać się na piechotę wierzchołek skały, ale po pół godzinie z powodu upału zrezygnowałem. Poszliśmy jeszcze na plażę, ale nie było porównania z Andaluzyjskimi. Po trzech godzinach pobytu wróciliśmy niezbyt pełni wrażeń. Wtedy jeszcze nie było pomnika poświęconego generałowi Sikorskiemu na południowym krańcu półwyspu w Europa Point.
Skała i lotnisko
Półwysep Gibraltaru
Widok na Hiszpanię
Main street 4 zdjęcia powyżej z Internetu
Gibraltar do czasu opanowania go przez Anglików był małym hiszpańskim portem bez większego znaczenia, najważniejszy był wtedy Kadyks, który zresztą był pierwotnym celem Anglików. Z powodu niemożności jego zdobycia, wybrano cel zastępczy czyli Gibraltar. Można powiedzieć, że Anglicy mieli nosa tak jak w przypadku Singapuru czy Hongkongu. Rozwój technologii wojennej spowodował, że oprócz położenia możliwe stało się wykorzystanie wszystkich jego walorów. Stał się Kolebką historii jak Anglicy napisali na jednym z pomników w Gibraltarze.
Dodaj komentarz