Od kiedy zacząłem interesować się historią i sztuką zawsze chciałem odwiedzić katedrę w Reims a to przynajmniej z czterech powodów. Pierwszy ze względu na piękno i doskonałość świątyni, w której twórczo wykorzystano osiągnięcia i doświadczenie przy budowie wcześniejszych gotyckich katedr we Francji. Drugi powód to chrzest władcy Franków Klodwiga w pierwszej katedrze na miejscu, którym stoi obecna, a kolejny to że katedra przez wieki była miejscem koronacji królów francuskich, przy czym w przypadku królów francuskich koronacja jest pojęciem nieścisłym to była raczej sakralizacja, po francusku „sacra”. Rozwinę to szerzej w dalszej części artykułu. I na koniec chęć obejrzenia jak odbudowano katedrę po zniszczeniach jakim uległa w czasie pierwszej wojny światowej. Katedrę odwiedziłem w lipcu 2013 roku. Mimo napiętego kalendarza udało mi się jeszcze obejrzeć katedry w Laon, Amiens i Troyes. Zabrakło czasu, żeby zwiedzić największą we Francji niedokończoną katedrę w Beauvais, swoistą niechlubną rekordzistkę. O niej być może napiszę przy innej okazji.
apsyda od zewnątrz
Pies czekający na wejście do katedry
Jedna z wież katedry
Katedrę w Reims zaczęto budować w 1211 – nawy i kaplice ambitu budowano z przerwami przez sto lat, wieże wzniesiono w połowie XV wieku a ostatecznie obecny kształt uzyskała po tysiąc pięćsetnym roku. Na początku budowy postęp prac był błyskawiczny z powodu innowacyjnego wynalazku – standardyzacji robionych seryjnie elementów budowlanych. Nabożeństwa zaczęto odprawiać we wnętrzu już po 10 latach od rozpoczęcia budowy. Budowana katedra była czwartym budynkiem sakralnym na tym miejscu. Budowniczowie katedry w Reims korzystali z doświadczenia budowniczych katedr w Laon, Paryżu, Chartres i częściowo w Soissons a ścigali się z budowniczymi wznoszącymi katedrę w Amiens i Beauvais. Paryż wyznaczył standard dwóch wież bez hełmu, ale w Amiens i Beauvis miało ich być trzy, w Reims cztery, ale ostatecznie albo z braku funduszy albo jak w Beauvis z powodu błędów konstrukcyjnych i zawalenia się wieży poprzestano na dwóch wieżach. Katedra w Laon ma ich pięć. Istotną częścią każdej katedry stanowiły witraże zapewniające grę świateł wewnątrz świątyni. Poczesne miejsce wśród nich zajmowała rozeta nad portalem w fasadzie i mniejsze rozety w transepcie W Reims w fasadzie są dwie rozety, większa ma aż 12,5 m średnicy. Fachowcy obliczyli, że sześciu szklarzy szkliło jedną rozetę witrażami, których szkło i barwienie były przygotowywane na miejscu przez dwa do trzech lat.
centralny portal wejściowy Matki Boskiej z rozetą
Uszkodzony tympanon prawego portalu
Figury z glifów prawego i centralnego portalu (część oczyszczona)
Figury z glifów lewego i centralnego portalu
Plansze wewnątrz katedry informujące o sztuce budowy katedry
Jak oglądać obiekt tak złożony, nasycony dziełami sztuki z wielu różnych dziedzin a jednocześnie tworzący zamkniętą harmonijną całość? Potężna góra kamieni ułożona kunsztownie, bez żadnych obliczeń a jednak znakomicie rozkładająca siły ciężkości, tworząca cudo architektoniczne, najwyższej klasy robota inżynierska bez udziału inżynierów, wszystko oparte na precyzyjnie wykorzystanym doświadczeniu. Niebywała umiejętność przekształcenia elementów odciążających i łuków w zdobienia nadające budowli lekkość i niepowtarzalny wygląd. A przecież jeszcze są zdobienia i ich przemyślana kompozycja. Wielka opowieść o Objawieniu, Starym i Nowym Testamencie zapisanym w rzeźbie i szkle witrażowym. Przestrzeń i światło zbliżające do Boga. Utrwalenie i zapisanie porządku boskiego na tym świecie gdzie poczesne miejsce zajmują królowie. Pałace wiary i domy Boga. Sagrada Familia Gaudiego w Barcelonie jest kongenialnym nawiązaniem do katedr średniowiecznych. W katedrze w Reims szczególnie piękne są rzeźby postaci w portalach, na piętrach fasady i w apsydzie. To tu jest słynna uśmiechnięta twarz anioła prezentowana w wielu książkach o sztuce i udzielenie komunii Abrahamowi przez Melchizedecha. Abraham przedstawiony jest jak średniowieczny rycerz na wzór iluminacji w ówczesnych psałterzach. Tu jest również w portalu północnym w galerii świętych postać świętego Dionizego patrona Galii trzymającego swoją głowę w ręce, kiedy to według legendy podczas prześladowań za Dioklecjana został zamordowany na wzgórzu Montmartre w Paryżu, wstał wziął odciętą głowę i zawędrował do miejsca gdzie dziś jest opactwo Saint Denise i jego relikwie. Wierni uczyli się historii kościoła ze scen przedstawianych na ścianach zewnętrznych kościołów i katedr. Bez trudu rozpoznawali wszystkie postaci, znali atrybuty każdego świętego, znali ich „żywoty”, często odtwarzano je w misteriach hagiograficznych granych w kościołach podobnie jak szopki bożonarodzeniowe. W każdej katedrze z XIII i XIV wieku na fasadzie nad rozetą znajdowała się galeria królów. W Reims w centrum galerii znajduje się Klodwig przyjmujący chrzest.
Kaplica śmierci i zmartwychwstania Chrystusa
Kaplica Matki Boskiej w ambicie
Plansza prezentująca regalia francuskie
Figura świętego Dionizego z północnego portalu transeptu
W przeciwieństwie do zewnętrznego wyglądu katedry przesyconego ozdobami wnętrze jest bardzo surowe. W średniowieczu ściany były pokryte gobelinami i tapiseriami. Być może wnętrze było również obficie wypełnione obrazami i figurami Matki Boskiej, Chrystusa i świętych, ale rewolucja francuska nie tylko mordowała księży ale i skutecznie ogołociła kościoły z ich wyposażenia. Wiele kościołów i szczególnie klasztorów zostało zburzonych jak słynne benedyktyńskie opactwo w Cluny. Teraz Francuzi chcą zburzyć bazylikę Sacre Coeur w Paryżu – wotum pojednania po straszliwych czasach Komuny Paryskiej.
Pomnik Joanny d’Arc na placu katedralnym
Pomnik obrońców miasta w czasie Grand Guerre
Archikatedra Notre Dame w Reims jest dla Francuzów cenna z historycznego punktu widzenia. W 2013 roku arcybiskup Thierry Jordan był 110 biskupem Reims. W pierwszej katedrze w 496 (lub 499) roku został ochrzczony Klodwig król Franków przez świętego Remigiusza (Remi). Na cześć świętego zbudowano w Reims piękną bazylikę romańską San Remi. To zdarzenie miało wielorakie znaczenie. Pobratymcze otaczające Franków ludy germańskie i gockie jeśli już przyjmowały chrzest to zazwyczaj w obrządku ariańskim a nie katolickim. Pogańscy Frankowie byli okupantami i najeźdźcami wi katolickiej Galii. Wspólnota wyznania przyśpieszyła integrację Galów i Franków a Frankowie zyskali poparcie cesarstwa bizantyjskiego. Chrzest króla w tym miejscu nadał miastu i katedrze specjalne znaczenie – odtąd królowie frankijscy a później francuscy byli namaszczani (zaprzysięgani) w tej archikatedrze oczywiście z licznymi wyjątkami z różnych zresztą powodów. Namaszczenie było symbolicznym przypomnieniem chrztu Klodwiga a cudownie dostarczony przez Ducha świętego w postaci gołębicy balsam znaleziony w grobowcu św Remigiusza połączony z olejem krzyżma miał podkreślać boskie pochodzenie władzy królewskiej. Obecnie regalia królewskie są przechowywane w bazylice Saint Denise a kielich, święta Ampułka z balsamem w dawnym pałacu arcybiskupim Tau w Reims. Dla wierzących Francuzów jest bardzo ważne, że w 1226 roku w obrzędzie „Sakry” został tu namaszczony święty Ludwik IX (obecna katedra była na początku budowy).To tu Joanna d’Arc stojąca na czele powstania przeciw Anglikom, kazała(!) namaścić Karola VII w 1429 roku podczas wojny stuletniej. Ostatnim namaszczonym w1825 roku królem według rytuału „Sakry” był Karol X obalony pięć lat później. Jak jest napisane w folderze w czasie pierwszej wojny światowej archikatedra w Reims stała się symbolem ojczyzny. Miasto Reims zostało zniszczone, katedra zbombardowana i spalona. Odbudowywano ją do 1938 roku, ale jeszcze teraz wiele figur nie zostało odrestaurowanych. Na jednym ze zdjęć prezentuję anioła bez głowy w apsydzie. W tak zwanej kaplicy osiowej w ambicie (obejściu) w trzech oknach są witraże zaprojektowane przez Marca Chagala genialnego malarza pochodzącego z rodziny chasydów witebskich. W katedrze jest tablica upamiętniająca milion żołnierzy brytyjskich poległych w czasie pierwszej wojny światowej. Archikatedra stała się również symbolem francusko-niemieckiego pojednania: to tu modlili się (!!!) wspólnie de Gaulle i Adenauer a ich porozumienie stało się fundamentem Unii Europejskiej, którego część duchową właśnie burzą obecnie Niemcy i Francuzi.
Okna z witrażami Chagala w obejściu głównego ołtarza
Jeden z zachowanych witraży
Żyrandol na skrzyżowaniu transeptu i nawy
Reims jest jedynym znanym miejscem we Francji gdzie folder opisujący katedrę był również w języku polskim. W Niemczech takim miejscem jest katedra w Kolonii.
Kilka liczb z folderu: długość katedry 138m (kościół mariacki w Gdańsku ma 105 m dł i 29 m wysokość sklepień, bazylika św Piotra odpowiednio 211,5 na 46m), wysokość sklepienia 38, szerokość nawy głównej 16,5 m, średnica wielkiej rozety 12,5m, wysokość wież 81 metrów, 2302 rzeźby w tym 788 zwierząt, poczet 56 królów stanowi koronę budynku tak zwana galeria królów, archikatedrze znajdują się 4 rozety i 80 okien o łącznej powierzchni 3900 m kw z tego 1500 m kw witraży, we wnętrzu znajduje się 191 rzeźb, pod ołtarzem głównym mieści się krypta świętego Remigiusza tak mniej więcej jak krypta świętego Leonarda pod katedrą wawelską.
zdjęcie zniszczonej katedry
Dodaj komentarz