Krynki i Okolice Krynek w czasach uchwalenia konstytucji 3 Maja

Z okazji dwieście trzydziestej rocznicy Konstytucji 3 Maja przedstawiam opis moich rodzinnych okolic pochodzący właśnie z okresu bezpośrednio ją poprzedzającego. W owym czasie w Krynkach i wszystkich dobrach ekonomii grodzieńskiej stacjonowało wojsko a leża zimowe były od początku osiemnastego wieku. Tego spisu dokonano na polecenie biskupa wileńskiego. Mniej więcej połowa wymienionych miejscowości znajduje się obecnie po stronie białoruskiej (wszystkie określone jako położone na wschód od Krynek). Interesująco pokazano sposób orientacji w terenie, rozróżniając na przykład kierunki poprzez wskazanie wschodu letniego i zimowego słońca a odległości mierzono w milach (wielkich, małych, miernych). W dawnej Rzeczpospolitej mila miała długość od 7,5 do 8,5 kilometra. W którymś z następnych postów przedstawię fragmenty opisu Krynek ujęte w tzw. „Pomiarze włócznej” Ławryna Woyny z z 1569 roku.

Zwracam uwagę na miejscowość zwaną Osoczniki. Była to wieś królewska gdzie mieszkali ludzie trudniący się pracą w lesie, głównie troszczyli się o zwierzynę łowną i ich zadaniem było organizowanie polowań, nagonki i osaczania stąd ya nazwa. Do połowy XVIII wieku na zachód od Krynek rozciągała się dziewicza puszcza zwana Kryńską.

 Parafia kryńska

Parafia kryńska opisana z woli Biskupa Wileńskiego w 1784 roku przez księdza Jana Leopolda Petrzytyńskiego:

– Kościół parafialny Krynki w odległości od miasta JKMości ciroiter 700. Miasto zaś od kościoła położone jest na północ w powiecie i dekanacie grodzieńskim;

Per alphabetum:

– Białokozy, okolica szlachecka, na samą północ od kościoła jedna mila wielka,

– Białohorce, wioska z dwoma dworkami tatarskimi mianowicie JPP Krzeczkowskich possesorów pryncypalnych ad JPP Krzyczyńskiego i Baranowskiego Tatarów, dalej wschodu letniego i bliżej wschodu zimowego położona, mila mierna jedna,

– Borki JKMości, chat kilka na wschód zimowy od kościoła mil dwie wielkich.

– Wioska z dworkiem JPP Łosiów, Tatarów na południe mila mierna,

– Gubernia JKMości między zachodem letnim i zimowym, na kroków 1000 od kościoła,

– Grzybowszczyzna, okolica szlachecka na zachód letni od kościoła, mila mała,

– Grzybowszczyzna JKMości, gdzie dworek do podleśniczego należy, na zachód zimowy, pół mile,

– Górka, dwór z wioseczką JPP Krzeczkowskiego, Tatara, między południem a wschodem zimowym, pół mile wielkie,

– Gieniusze, okolica szlachecka gdzie jest dworek JP Stryjeńskiej, wdowy z poddanymi, na wschód letni mila mała,

– Ihnatowicze, okolica szlachecka, na północ jedna mila wielka,

– Jurowlany, wieś JKMości, w której cerkiew, na zachód letni mila mała,

– Jemasze wioska należąca do Probostwa Grodzieńskiego, między wschodem letni a zimowym, mila mała,

– Jeryłówka z dwoma dworkami, jeden JPana Omiszewicza, drugi JPana Wojtkiewicza. Na wschód zimowy półtore mile wielkie,

– Kruszyniany, wieś z dworkami różnych Tatarów, mianowicie JPP Krzeczkowskich, na wschód zimowy mila wielka, (11km obecnie)

– Kłyszewka JKMości wioska do Osoki należąca, na wschód zimowy mila mierna,

– Kudrowszczyzna, okolica szlachecka mała, od chat 4, na północ trzy ćwierć mile,

– Kudrycze, wioska JP Jundziłła, (ritus Greaci – obrządku greckiego) – trzy ćwierci mile,

– Liszki, dwór z wioską JP Jundziłła, pod samym wschodem letnim, pół mile wielkie,

– Leszczana , wioska JKMości z dworkiem ad praesens (obecnie) w arendzie JWPani Baranowskiej, Tatarki, wdowy na zachód zimowy mila mała,

– Łapicze, wioska JKMości między wschodem letnim a zimowym, trzy ćwierci mile,

– Łużany, wioska JP Krzeczkowskiego, Tatara, pod samym wschodem zimowym, półtory mile,

– Narejki, wioska JKMości na wschód zimowy półtory mile wielkie,

– Nietupa, okolica szlachecka, na południe, pół mile małe,(2km obecnie)

– Osoczniki, wieś JKMości do Osoki należąca, między południem a zachodem zimowym, mila wielka,

– Ostrówek, dworek z wioską JP Soroki, pod zachodem letnim, pół mile małe,

– Ozierany Małe, wieś JKMości, bliżej wschodu letniego mila mierna,

– Ozierany Wielkie, wieś JKM, bliżej wschodu letniego, mila wielka,

– Ostapkowszczyzna (Astapkowszczyzna), dworek z wioską JP Maciejowskiego pod wschodem letnim, ćwierć mile mała,

– Proniewicze okolica szlachecka, na północ mila mała,

– Pierożki, wieś JKMości, pod zachodem letnim pół mile mała,

– Pietraszewicze, niegdyś okolica szlachecka, w której i dopiero domów cztery szlacheckich znajduje się, reszta za okupem JPP Jundziłłów chłopami osadzona, pod samym wschodem letnim pół mile marne,

– Porzecze, awuls z wioską do guberni JKMości kryńskiej należąca, między wschodem letnim a zimowym, pół mile małe,

– Plebanowce, wioska JXX Wikariuszów Wileńskich, na południe, pół mile małe,

– Radunin, dworek i wioseczka JKMości w dożywociu JP Pogotowskiej, wdowy, na zachód zimowy, mile dwie wielkie,

– Siemienówka, dwór z wioską JW Xsiędza Eysymonta Kanonika Inflanckiego, Dziekana Grodzieńskiego, pół mile małe,

– Służki, wioska JKMości, między wschodem letnim a zimowym ćwierć mile małe

– Szalinki (Rusaki), wieś JWP Wołłowiczów, na północ mila wielka,

– Sanniki wioska JKMości, pod samym południem mila wielka,

– Szaciły, okolica szlachecka na gruncie królewskim, między południem a wschodem zimowym mila wielka,

– Sosnowik, Osoka JKMości, nowo osiedlona strażnikiem, na wschód zimowy mila mierna,

– Świdziałówka, dwór JKMości, mila mała,

– Treygle, wieś JKMości, na wschód zimowy pół mile,

– Żopowicze, okolica szlachecka, na północ, mila mała,

– Żylicze, wioska JKMości, na południe mila mała

2. Sąsiednie Kościoły

– Brzostowica Mała, kościół parafialny w tymże powiecie i dobrach JW Pani Stryjeńskiej. Na wschód letni, mila mała jedna,

– Brzostowica Wielka, kościół parafialny w powiecie grodzieńskim, dekanacie wołkowyskim, w dobrach JP Potockiego, między wschodem letnim a zimowym, traktem zimowym mile dwie wielkich, traktem letnim mil trzy wielkie,

– Jałówka, kościół parafialny w powiecie i dekanacie wołkowyskim, starostwie lennym Jałowskim, pod samym wschodem zimowym od kościoła kryńskiego mil cztery miernych (uwaga redakcyjna, błąd w określeniu kierunku, powinno być południe)

– Szudziałów, kościół filialny do kościoła sokólskiego należący, w dobrach królewskich, na zachód, mila marna (obecnie 9 km)

– Sokółka, kościół parafialny, JKMości, pod samym zachodem letnim w powiecie i Dekanacie grodzieńskim, mil trzy wielkich, (obecnie 26 km)

– Odelsk, kościół parafialny JKMości, na północ mil dwie miernych

(uwaga redakcyjna, pominięto Usnarz, w którym znajdował się kościół, na północ, mila wielka)

3. Młyny

– Młyn kryński, murowany, JKMości na stawie z krynic wynikłym.

– Młyn JKMości, Służki na stawku od rzeki Krynki,

– Młynek JP Maciejewskiego na tejże rzece Krynce