W archiwum w Grodnie siostra natrafiła na raporty policyjne komendanta posterunku w Krynkach z lat przedwojennych. Publikuję jeden z tych raportów z okresu przed wyborami do Sejmu w 1928 roku. Uznałem je za ciekawe. Występują braki, bo są fragmenty źle zeskanowane i nieczytelne. Tekst musiałem przepisać, żeby łatwiej było czytać. Zamieszczam również skany.
Do Pana Komendanta Powiatowego
Policji Państwowej
W Grodnie
Sprawozdanie
Miesięczne z sytuacji przedwyborczej w rejonie Posterunku Krynki, pow. Grodzieńskiego. W okresie od dnia 25 lutego do dnia 1 marca 1928 roku. Dnia 19 lutego rb. Od godziny 19 do 21 z inicjatywy Bezpartyjnego Bloku Wspólpracy z rządem odbyło się zebranie we wsi Porzecze gm. Krynki w lokalu szkoły powszechnej, gdzie po krótkim przemówieniu które wygłosił Obidowski Tymoteusz, delegat Bezpartyjnego Bloku i zachęcał do utworzenia koła Bezpartyjnego Bloku i głosowania na listę wyborczą Nr.1. Zebrani oświadczyli, że organizować koła nie będą, a głosować będą na listę Nr 1. Obecnych na zebraniu było około 80 osób.
Nastrój nie szczególny. Opozycyjne przemówienie wygłosił Jan Bach, mieszkaniec wsi Porzecza, który powiedział, ze na liście Nr. 1 figurują Radziwiłłowie i Żydzi brzuchaczy, którzy w przyszłości wystawią przeciwko P. Marszałkowi Piłsudskiemu armaty.
Dnia 20 lutego rb. Od godziny 10 do 13tej we wsi Ostapkowszczyźnie, gminy Krynki odbyło się zebranie tegoż Bloku, gdzie przemówienie wygłosił również Obidowski Tymoteusz, który mówił, że trzeba głosować na listę Nr 1 i utworzyć koło Bezpartyjnego Bloku. Zebrani jednak do zorganizowania koła nie przystąpili . Obecnych było około 50 osób. Nastrój nieszczególny.
Dnia 26 lutego mieszkańcy wsi Rzopowicze, gminy krynki, Snarski Jan, Białokoz Józef, Ejsmont Józef i Snarski Hieronim zorganizowali koło Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem we wsi Rzopowiczach, gminy Krynki, do którego weszli do Zarządu 1) jako prezes, 2) jako sekretarz, 3) i 4) jako członkowie (nieczytelne), poza tem 6 osób zapisało się na członków.
Dnia 27 lutego od godziny 20 do 22 w mieście Krynkach w bożnicy żydowskiej z pozwolenia Starostwa Grodzieńskiego odbył się wiec Bloku Mniejszości Narodowych, na którym przemówienie wygłosił dr. Wajsman Leon z Sum na temat wyborów do Sejmu i Senatu. Omawiał poglądy poszczególnych list państwowych, krytykował kandydatow na tych listach i w końcu swego przemówienia począł chwalić swoją listę wyborczą Nr 18 Blok Mniejszości Narodowych i wzywał wszystkich do głosowania na tę listę. Mówił o nacjonalizmie, o zapatrywaniach mniejszości narodowych i krytykował listę Nr 33. Z opozycji wystąpili członkowie organizacji „Bundu” Gotlieb Dawid zastępca burmistrza m. Krynek i Jankiel Levi radny m. Krynek, którzy w silnem przemówieniu krytykowali przemówienie poprzedniego mówcy, w słowach, że na liście Nr 18 …..(nieczytelne) …ktorów Wajsmanów, którzy naród oszukują za cenę mandatów sejmowych. Podczas przemówień bundistów nastrój wśród zebranych był burzliwy i od czasu do czasu jedni drugim wymyślali prostackiemi słowami, do tego stopnia, że mówcy zaprzestali mówić i zeszli z trybuny nie podejmując żadnej rezolucji.
Nadmieniam, że wiec usiłowano rozbić przez Blok Bezpartyjny jednak nie udało się ze względu na słabe wystąpienia opozycjonistów z Bezpartyjnego Bloku i jakkolwiek była zaczepka na wiecu to jednak do rozwiązania takowego nie przystąpiłem ze względu na brak należytych powodów. Obecnych na zebraniu było około 400 osób ludności żydowskiej. Nastrój wśród zebranych hałaśliwy i w ogóle żadnej rezolucji nie powzięto.
Dnia 29 lutego rb. Od godz. 17 do 21 w m. Krynkach w likalu kina „Modern”przy ulicy Pocztowej odbył się wiec Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. Przemówienie wygłosił czołowy kandydat list Nr. 1 Pan Przedpełski na temat poprzednich rządów i ostatniego Sejmu oraz na temat wyborów. W silnym przemówieniu krytykował listy Nr. Nr.13 i 18 i nawoływał zebranych do głosowania na listę Nr 1, w zakończeniu przemówienia wykrzyknął hasło „ Niech żyje Pan Marszałek Piłsudski” jednak to hasło przez zebranych było słabo powtórzone z czego dało się wywnioskować małą ilość sympatyków do listy Nr 1 ……….(nieczytelne) ….było około 500 osób w lokalu i około 300 na ulicy, którzy do lokalu nie zmieścili się. Nastrój wśród zebranych spokojny, jednak do mówcy mało przychylny.
Po zakończeniu wiecu na Sali pozostali przedstawiciele wszystkich organizacji politycznych i stowarzyszeń do których powtórnie wygłosił przemówienie Pan Przedpełski o poglądach Bloku Mniejszości Narodowych list Nr 18 i ustosąkowania się kandydatów tej listy do Państwowości Polskiej i rządu. Nawoływał do pojednania się z Bezpartyjnym Blokiem Współpracy z Rządem i głosowania na listę Nr 1 i podkreślił, że głosowanie na listę Nr 18 to jest przystąpienie do grupy mającej na celu jątrzenie i psucie dobrych i prawnych stosunków Państwa Polskiego względem mniejszości narodowych. Po zakończeniu przemówienia na mównice wszedł Farber H(enryk?), który wezwał ludność żydowską do głosowania na listę Nr 1. Żydzi na skutek tego przemówienia zachowali pozycję wyczekującą jakby pozostawili czas do namyślenia się. W dalszym ciągu po przemówieniu Farbera na salę zaproszono około 20 osób narodowości białoruskiej, do której przemówienie wygłosił Pan Przedpełski i wezwał ich do ustosunkowania się przyjaznego do Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem i głosowania na listę Nr 1. Jeden z Białorusinów Kiszkiel Piotr mieszkaniec m. Krynek oponował, że rząd nie daje pozwolenia na otwarcie ……nieczytelne …. Białorusini źle są usposobieni.
W ogóle w okresie sprawozdawczym sytuacja przedwyborcza jest natężona, poszczególne stronnictwa rozwijają silną działalność agitacyjną przedwyborczą w szczególności Bezpartyjny Blok, Chrześcijańska Demokracja, Blok Mniejszości Narodowych i Bund. Komuniści jak zauważono starają się prowadzić agitację konspiracyjnie, jednak plakatów i ogłoszeń propagandowych nie wykryto.
Komendant Posterunku P.P.
W.NAPARTY przodownik
W raporcie z sierpnia 1929 roku Komendant podaje skład narodowościowy gminy:
” W rejonie posterunku zamieszkuje w Krynkach 5700 mieszkańców z tego 18% Polaków, 18% Białorusinów i 64% Żydów. W poszczególnych wsiach gminy, czterech majątkach i trzech osiedlach zamieszkuje 6000 mieszkańców z tego 60% Polaków.”
Dodaj komentarz